Palin de ezelin

Zonnepanelen installeren

Om een vriend uit nood te helpen en om zelf wat geld bij te verdienen, maar vooral omdat het me leuk en interessant leek, heb ik vorige week en deze week twee dagen meegeholpen met het leggen van zonnepanelen. De installatie die we moesten plaatsen, bestaat uit 384 zonnepanelen, allemaal te vinden bovenop het dak van het zwembad in Menen. Op de Google Earth-afbeelding hieronder, waarop zelfs de oranje glijbaan van het zwembad te zien is, heb ik in grote lijnen de gebieden waar de panelen moesten komen omkaderd.

Vorige week begonnen we met het project. Eerst moesten we de consoles plaatsen. Dat zijn grote zwarte bakken waarin ballast gelegd wordt zodat de panelen niet wegwaaien. Nadat we de consoles mooi in rijtjes geplaatst hadden, begon het zware werk. In elke console moest namelijk 80 kg keien komen en in de consoles aan de buitenkant zelfs 120 kg, in totaal goed voor zo’n 36000 kg stenen. Dat zijn veel stenen! De hele dag moesten we sleuren met zakken van 40 kg en aangezien we niet wisten of de ingenieur de 20 kg die elk zonnepaneel weegt ook ingerekend had, hadden we eerst in elke console 20 kg teveel gelegd, die we daarna weer zorgvuldig mochten verwijderen. 36000 kg stenen met 6 à 7 man, dat voel je wel de volgende dagen! Nadat de zakken in de consoles geplaatst waren, kwam de architect van het gebouw nog eens moeilijk doen en zei dat we de zakken moesten openen zodat de ballast beter verdeeld werd. Op zich had hij gelijk, maar in het heetst van de strijd en geen greintje kracht meer in je armen en benen denk je daar wel anders over. Mijn handen hingen aan mijn knieën, mijn tong aan mijn tenen en mijn rug heeft bijna een week geklaagd, maar we waren trots op ons werk.

Hieronder zie je enkele van de consoles op dak 2 staan met ballast en de bedrading. Die bedrading is op een andere dag geïnstalleerd. Jammer, want dat leek me ook wel interessant.

Een beetje ingezoomd.

Gisteren, de tweede dag dus, was het tijd om de panelen zelf te installeren.

Eerst moesten we met behulp van enkele moeren, bouten en rondellen 2 stangen aan elk paneel vastmaken. Dat is wat deze jongen hier aan het doen is, echt bandwerk dus. De stangen zie je in de kartonnen doos liggen.

Daarna moesten we de panelen naar hun consoles dragen om ze daar aan de andere panelen te verbinden via kabels.

Als laatste werk gisteren moesten we de panelen vastmaken aan de consoles. Eerst onderaan en daarna bovenaan. Maar dat is makkelijker gezegd dat gedaan. Als je goed kijkt naar de foto’s van de consoles, kan je zien dat er aan de voorkant slechts een gleufje van 1 à 2 centimeter is waar je dus je vingers moet onder zien te krijgen om een bout langs de achterkant in te brengen. Een pijnlijk werkje op zo’n tarmak-ondergrond. Ik ben niet zeker of je het zo noemt, maar iedereen kent het wel: van die zwarte ondergrond die verschrikkelijk heet en zacht wordt in de zon, waarin kleine scherpe steentjes verwerkt zijn. Het resultaat is logisch, na enkele panelen liggen je kneukels en vingers open en na zo’n 5 rijen van 20 panelen doorbreek je de pijngrens…Bescherming dragen is niet mogelijk aangezien je sowieso amper onder de consoles raakt. Na enkele uren op je knieën door te brengen en te proberen die bout langs de achterkant door dat verdomde kleine gaatje te mikken doet echt alles pijn.

Hier zie je Jochen bezig met dit pijnlijke karweitje.

Genoeg gezaagd en geklaagd nu, er zullen wel ergere dingen bestaan. Nadat de panelen bovenaan ook bevestigd waren zat ons werk voor de dag erop en zeg nu zelf, het resultaat mag er zijn.

Dak 1:

Dak 1 en een stukje van dak 3 tijdens de middagpauze:

Dak 1, 2 en 3, genomen vanaf dak 4:

Dak 2 en 3, opnieuw vanaf dak 4:

Tijdens de middagpauze babbelden we wat over de panelen en tot mijn verbazing bleek dat deze hele installatie slecht 7% van het volledige elektriciteitsverbruik van het zwembad dekt. Elk paneel is 180 Watt, dus de installatie is goed voor zo’n 69000 W of 69 kW. Als dat slechts 7% van het energieverbruik van een zwembad is, wil dat zetten dat een zwembad bij benadering 1 Megawatt verbruikt. Ter illustratie, dat is het elektriciteitsverbruik van ongeveer 585 gezinnen! Eerlijk, ik wist niet dat een zwembad zo ecologisch onverantwoord is.

Planeet of geen planeet?

De planeten in ons zonnestelsel, zijn ze nu met 8 of 9? Het zijn er 8. En zo hoort het ook. Pluto een planeet noemen was een beginnersfoutje. Waarom ik er zo over denk zal dadelijk duidelijker worden. Hieronder volgt het ‘verhaal’ over de ontdekkingen van de verschillende planeten en verwante hemellichamen.

Laten we onze reis beginnen bij de zon, het centrum van ons zonnestelsel. De eerste planeet die we ontmoeten is Mercurius. Al in 3000 voor Christus werd de planeet waargenomen door de Sumeriërs. Misschien zelfs al veel vroeger, maar daar hebben we geen weet van. Omdat Mercurius op dichte afstand – relatief gezien dan – rond de zon cirkelt, staat de planeet nooit ver van de zon vandaan en is ze dus enkel te zien tijdens de ochtend- of avondschemering. De planeet valt qua uitzicht het best te vergelijken met onze maan.

Ook de tweede planeet, Venus, was al gekend in de oudheid. Na de zon en de maan is Venus het helderste object aan onze hemel. Venus is ongeveer even groot als onze aarde, maar heeft een op hol geslagen klimaat. Co2 – ja, hetzelfde goedje dat wij hier zo plezant in onze eigen atmosfeer dumpen – heeft ervoor gezorgd dat de temperaturen er oplopen tot 490°C, warm genoeg om lood te smelten.

De derde planeet, onze eigen aarkloot en de vierde planeet, Mars werden ook uitvoerig beschreven in de oudheid. De eerste persoon die Mars op een wetenschappelijke manier benaderde was de Griek Aristoteles. Hij merkte op dat de rode planeet af en toe verborgen werd achter onze maan. Daaruit besloot hij dat Mars verder van de aarde af stond dan de maan, iets wat strookte met de opvattingen uit die tijd.

De volgende twee planeten, Jupiter en Saturnus, zijn respectievelijk de grootste en de op één na grootste planeten uit ons zonnestelsel. Deze twee waren de laatste planeten die ook in de oudheid bekend waren. Hieronder zie je een echte foto – niets trucage! – van Saturnus, genomen door Cassini. Zoals je kan zien bevindt de zon zich achter de planeet, wat voor een prachtig schouwspel zorgt.

Uranus is de volgende planeet in het rijtje. De zevende dus. Ze werd in 1690 – 200 jaar na de ontdekking van Amerika, nog niet zo lang geleden dus – ontdekt door John Flamsteed, een Engelse astronoom.

De laatste – Ja, de láátste – planeet die we ontmoeten is Neptunus. (Een ezelsbruggetje voor de volgorde van de planeten is SUN, namelijk Saturnus, Uranus, Neptunus.) In principe werd de planeet in 1613 ontdekt door Galilei. Helaas dacht hij dat het om een ster ging en staat de ontdekking dus niet op zijn naam. De planeet werd écht ontdekt op 23 september 1846, na een interessant verhaal: In de jaren ‘20 van de 19e eeuw merkte Alexis Bouvard enkele storingen op in de baan van Uranus. Hij verklaarde die afwijkingen door te voorspellen dat er zich nog een planeet in het zonnestelsel moest bevinden. Na enkele pogingen om de baan van deze hypothetische planeet te berekenen werd de ze dus uiteindelijk gevonden in 1846, op slecht 1° van de voorspelde plaats.

Hetzelfde verhaal vond plaats bij de ontdekking van Pluto. Neptunus vertoonde namelijk ook verstoringen in haar baan om de zon. Zo berekende men opnieuw de baan van een hypothetische planeet, die verantwoordelijk was voor die afwijkingen. Percival Lowell ging jaren op zoek naar de planeet, maar heeft ze nooit gevonden…Logisch, want we weten nu dat de afwijkingen in de baan van Neptunus niet veroorzaakt worden door één enkel object – daar is Pluto voor te mager voor – maar door een volledige gordel aan objecten, de Kuipergordel. In 1930 werd Pluto dan toch, eerder toevallig ontdekt door Clyde Tombaugh. Tijdens het vergelijken van fotografische platen zag hij een object dat zich tussen de sterren door manoeuvreerde en Pluto was geboren. Toen hadden we dus 9 planeten in ons zonnestelsel.

In 2005 was er groot nieuws in de sterrenkundige wereld. Er werd een tiende planeet ontdekt. Ze bevond zich nog veel verder van de zon dan Pluto en was zelfs groter. Toch waren de meningen verdeeld. Sinds enkele jaren was immers bekend dat Pluto zich niet alleen bevond, daar zo ver in het zonnestelsel. Er was een volledige gordel van duizenden objecten ontdekt, de Kuipergordel. Moest die tiende planeet echt planeet genoemd worden, dan zouden er zich in die gordel nog tientallen objecten bevinden die ook het statuut ‘planeet’ zouden verdienen.

Daarom hield de IAU (Internationale Astronomische Unie) in Augustus 2006 een conferentie om duidelijkheid te brengen. Ze definieerden een planeet als volgt:

1. bevindt zich in een baan rond een ster
2. heeft genoeg massa om met zijn eigen zwaartekracht de interne krachten van zijn eigen lichaam te overwinnen zodat daarmee een hydrostatisch evenwicht bewerkstelligd wordt (m.a.w. gedraagt zich als een vloeistof en is daardoor nagenoeg rond)
3. heeft de omgeving van haar baan schoongeveegd van andere objecten.

Door het derde element van de definitie verloren Pluto en ook de tiende ‘planeet’ hun statuut planeet. De tiende planeet werd later trouwens Eris genoemd, naar de Griekse godin van de twist, een gepaste naam dus. Nu was dus duidelijk dat er slechts 8 planeten waren in ons zonnestelsel. Toch wist men niet goed wat aan te vangen met objecten als Pluto en Eris. Daarom werd een nieuwe term geïntroduceerd: dwergplaneet. Ook Ceres, een object dat zich bevindt in de planetoïdengordel tussen Mars en Jupiter werd een dwergplaneet genoemd. Al deze beslissingen vonden plaats tijdens de conferentie van het IAU in Augustus 2006.

2 maanden geleden, in juli 2008 werd er een vierde dwergplaneet aan het rijtje toegevoegd: Makemake. De naam is een term uit de mythologie van de bewoners van het Paaseiland. Makemake was de schepper van de mensheid. Die naam werd gekozen omdat het object ontdekt was op 31 maart 2005, één dag voor Pasen.

Nog maar 3 dagen geleden, op 17 september 2008 werd opnieuw een object tot dwergplaneet gekroond. Het object werd Haumea genoemd en is daarmee de vijfde en voorlopig laatste dwergplaneet uit ons zonnestelsel. Haumea heeft een eivorm, door haar vlugge rotatie, die volgens wetenschappers te danken is aan een botsing heel lang geleden. Haumea is de naam van de Hawaïaanse godin van de vruchtbaarheid.

Hieronder zie je een afbeelding van de voorlopig grootste objecten, buiten de baan van Neptunus. Onderaan staat de aarde, om de grootte van de objecten te illustreren. De afbeelding is eigenlijk al ‘gedateerd’, want 2005 FY9 is de dwergplaneet Makemake en 2003 El61 is Haumea.

De komende jaren zullen ongetwijfeld nog dwegplaneten aan de collectie toegevoegd worden. Echte planeten daarentegen zullen echter altijd met z’n achten blijven.

Poll: Hoe denk jij over reductionisme

De poll is al een tijdje voorbij, hier nog eens de resultaten.

15% van jullie vindt dat reductionisme alles kapot redeneert.
85% van jullie vindt dat reductionisme een ervaring rijker kan maken.

Totaal aantal stemmen: 51

Hieronder plaats ik voor de zoveelste maal de video waarin Richard Feynman beschrijft hoe ik over reductionisme en over wetenschap in het algemeen denk. Gewoon omdat ik niet van verwijzingen naar andere posts hou en omdat ik er zeker van ben dat velen onder jullie hem nog niet bekeken hebben. Doen!

I am a fan

Ik was al een enorme fan van Matt Damon vanwege zijn films. The Bourne-trilogie, Ocean’s 11, 12 en 13, Good Will Hunting, …

Dat hij hier Sarah Palin de grond in boort vergroot enkel mijn respect voor hem.

Op zoek naar God

Je kon er de voorbije dagen moeilijk naast kijken, overal in de media doken de woorden “deeltjesversneller…LHC…Genève…oerknal…” op. Toch weten heel wat mensen nog steeds niet hoe die LHC nu eigenlijk werkt. Of wat men daar zoal wil onderzoeken.

De LHC bevindt zich 100 meter onder de grond en bestaat uit verschillende ringen – eerder donuts – waarvan de grootste een omtrek heeft van 27 kilometer. Binnenin die ringen is het de bedoeling om protonen te versnellen tot 99.999999% van de lichtsnelheid, zodat ze per seconde zowat 11000 keer rondcirkelen. Hoe dat in zijn werking gaat is duidelijk uitgelegd in onderstaand filmpje.

Er worden dus twee protonenbundels tot botsing gebracht op verschillende plaatsen in de ring, daar waar de wijzerzin- en de tegenwijzerzinbundels elkaar kruisen. Op elk van die plaatsen staan grote detectoren die elk hun eigen experiment uitvoeren. Één van die detectoren is ATLAS, waarvan je hieronder een afbeelding kunt zien.

Die detectoren onderzoeken de brokstukken van de botsing, in de hoop nieuwe elementaire deeltjes te vinden. Vergelijk het met een botsing tussen twee auto’s. Als we willen weten waaruit auto’s bestaan, dan laten we twee auto’s botsen en bestuderen we de brokstukken. Onderstaande afbeelding laat zien hoe de brokstukken van een protonenbotsing eruit zien.

De verschillende deeltjes worden door het magnetische veld elk op hun eigen manier afgebogen. Door de afgelegde wegen van de deeltjes te bestuderen kan men de eigenschappen van die deeltjes bepalen en weet men dus welk deeltje het is. Deeltjes deeltjes deeltjes…

De grote fans van deze blog zullen – moeten! – zich wel herinneren dat ik hier al eerder over de Large Hadron Collider schreef. Ik beschreef toen de deeltjes uit het standaardmodel. Hieronder zie je de wiskundige formule achter dit model. Wederom: klikken om te vergroten.

Als je wil weten waarom de lucht blauw is of waarom DNA de vorm heeft die het heeft, al die antwoorden volgen uit deze formule. Er is echter één probleempje. Overal in de formule zie je de letter “H” opduiken, symbool voor het Higgs-deeltje. Het probleem is dat dat deeltje nog niet ontdekt is. Het bestaan ervan volgt uit de wiskunde achter het standaardmodel, maar nog nooit is het deeltje waargenomen.

Dat is nu net één van de dingen die men met de LHC wil onderzoeken. Veel wetenschappers zijn er van overtuigd het Higgs-deeltje, soms ook het God-deeltje genoemd, ontdekt zal worden tijdens botsingen in de LHC. Wat dat God-deeltje nu eigenlijk doet is massa geven aan andere deeltjes. Hoe meer Higgs-deeltjes aan een ander deeltje ‘plakken’, hoe zwaarder dat deeltje wordt.

Ik ben er zeker van dat we de komende jaren enkele doorbraken mogen verwachten in de deeltjesfysica.

Een verhaal met een staartje

Evolutie zorgt er soms voor dat een eigenschap of lichaamsdeel verdwijnt. Toch wil dat niet zeggen dat het volledige DNA voor dat lichaamsdeel ‘weggegooid’ wordt. De genen staan gewoon op non-actief. Die non-actieve genen worden vaak ‘Junk DNA’ genoemd. Een slecht gekozen benaming, want de werkelijke definitie van Junk DNA is genetisch materiaal waarvan de functie onbekend is, waarmee natuurlijk niet gezegd is dat het geen functie heeft. Daarom is ‘Slapende genen’ wellicht een betere term om niet functionele genen aan te duiden.

Soms gebeurt het dat die slapende genen, om ongekende redenen, plots terug actief worden. Zo kan plots een baby geboren worden met een echte staart met soms zelfs spieren en wervels in. Die terugkerende eigenschappen worden atavistische kenmerken of kortweg atavismen genoemd.

Er zijn honderden uiteenlopende voorbeelden van atavismen bekend, zowel bij mensen als (andere) dieren. Atavismen zijn een sterk bewijs voor evolutie. Simpelweg omdat we ons de vraag kunnen stellen waarom mensen de genen hebben om een staart aan te maken. Als mensen ‘gedesigned’ waren door een hogere intelligentie zouden ze namelijk enkel over de genen beschikken die ze nodig hebben, het genetisch materiaal om een mens te maken.

Sommige fanatieke creationisten zullen dit weerleggen door te zeggen dat alle wezens gecreëerd zijn door dezelfde hogere intelligentie en dat deze dus aan alle zijn schepselen dezelfde genen heeft geschonken. Op het eerste zicht een plausibele uitleg – voor creationisten althans – maar als je wat dieper op de feiten inzoomt merk je dat dat niet zo is. Wezens kunnen enkel atavismen krijgen van andere dieren waaraan ze ‘voorouderlijk’ gelinkt zijn. Zo zal je dus nooit zoogdieren met pluimen vinden of vogels met tepels, gewoon omdat ze niet voorouderlijk met elkaar verbonden zijn. Als je niet goed kan lezen wat er op de afbeelding staat, klikken is de boodschap.

Een greep uit de talloze voorbeelden:

Omdat onze voorouders een vacht hadden worden af en toe kindjes geboren met volledige lichaamsbeharing. Zo is er een familie in Mexico waarbij meerdere mannen een echte vacht hebben.

Enkele jaren geleden werd een dolfijn gevangen met ‘achterpoten’. Het zijn natuurlijk geen functionele poten, maar normaal hoort daar helemaal niets te zitten.

Omdat de vroegste landdieren tot 8 vingers aan iedere poot hadden worden er soms baby’s geboren met 6 vingers aan iedere hand of 6 tenen aan iedere voet.

Sommige slangen, die afstammen van hagedissen, worden geboren met kleine pootjes.

Er zijn nog tal van andere voorbeelden te vinden, te veel om hier op te sommen.

Eternity in a grain of sand

Iedereen weet het intussen al, morgen wordt de Large Hadron Collider (LHC) in het stopcontact gestoken en start het grootste wetenschappelijke experiment ooit.

Ik kwam daarnet toevallig bij deze “tekening” – eerder kunstwerk – terecht. Op de voorgrond zie je wetenschapper Brian Cox en op de achtergrond is een artistieke weergave van de LHC te zien. De prachtige kleuren en de afbeelding van de LHC doen mij op één of andere manier aan een glasraam denken. Misschien was dat wel de bedoeling…

De LHC zal vanaf morgen dus protonen met de lichtsnelheid – of toch 99.99% ervan – op elkaar af vuren, waarbij enorme hoeveelheden energie zullen vrijkomen. En toch zou al die energie samengebald kunnen worden – E=mc² – in een klein zandkorreltje, vandaar de titel: “Eternity in a grain of sand”.

In-slaap-val-gedrag

’s Avonds lig ik in mijn bed vaak aan vanalles te denken. Soms heb ik een lumineus idee of merk ik iets vreemds over mijn in-slaap-val-gedrag, waarvan ik zeg: “Dit moet ik zeker onthouden.” De volgende morgen ben ik dat natuurlijk altijd vergeten. Dit is ook zo één van die dingen, maar deze keer ben ik mijn geheugen te snel afgeweest en heb ik het opgeschreven.

Stel: Tijdens een bepaalde nacht ben je aan het dromen, maar je beseft het niet. Ook wanneer je ’s morgens wakker wordt en zelfs de volledige volgende dag herinner je jezelf niets van de droom. Je denkt er gewoon niet aan, je bent bezig met andere dingen. Hoe komt het dan dat wannneer je ’s avonds naar bed gaat en nog maar enkele minuten de slaap probeert te vatten, diezelfde droom van de vorige nacht langzaamaan begint terug te sijpelen? Volledig op zichzelf, zonder dat je dus moeite doet om je te herinneren waarover die droom ging. Hij komt gewoon terug, zonder dat je het weet.

Misschien omdat je in dezelfde omgeving bent? Donker, hetzelfde bed, ’s nachts, …
Of worden er tijdens je slaap misschien andere hersengebieden geactiveerd, die je tijdens de dag minder gebruikt? Wie heeft een verklaring?

Spore

Zo’n half jaar geleden zag ik op TED deze video. Will Wright, één van de makers van “The Sims”, stelt er zijn nieuwe game “Spore” voor. “Spore” is een prachtig spel waarbij je start als een ééncellige bacterie en eindigt – of dat is toch één van de bedoelingen – als een machtige civilisatie.

Onlangs zag ik zelfs reclame voor de game op televisie. Iets wat nog niet veel gebeurd is denk ik.

Stiekem hoop ik dat mijn broer het koopt..